Skip to navigation | Ga naar menu

Bakkerij komt terug in net verworven monument

4 juli 2020

Eeuwenlang zijn de monumenten aan de J.J. Allanstraat in Westzaan verbonden geweest met tarwe en brood. Des te leuker is het dat er na 60 jaar weer een bakkerij terugkomt in de monumentale panden. Maar er gaat nog veel meer gebeuren. Lees verder over het plan van Jongwijs om er een huiskamer voor de buurt van te maken.

De gemeente Zaanstad kocht via een rijksregeling de monumenten aan de J.J. Allanstraat te Westzaan van de vorige eigenaar omdat bewoning niet meer toegestaan is. De panden staan namelijk onder hoogspanningsmasten waarvan het voltage verhoogd wordt. De woonhuizen die de gemeente op deze manier verwerft, worden afgebroken, behalve als het monumenten zijn. Wij hebben de panden voor een symbolisch bedrag over kunnen nemen, zodat er een mooi nieuw gebruik mogelijk is. Stadsherstel is ook eigenaar van de Zuidervermaning in deze gemeente.

Al eeuwenlang bakkerij

Behalve dat de panden te herkennen zijn aan de hoogspanningsmasten, staan ze bij de oudere mensen in de omgeving bekend als bakkerij. En dit terwijl de laatste bakker er in 1964 voor het laatst brood bakte. De panden hebben echter al eeuwenlang een verbintenis met bakkers en hun bakkerijen, zoals in 1832 toen het eigendom was van bakker Volkert Veldhuis.


Foto’s uit 1972 toen vader Smit voor de laatste keer de oven gebruikte en moeder de amandelen op de koek legde. Daarna is de overbodige oven uit het pand gesloopt.

De laatste bakker was Cor Smit. Hij nam de onderneming in 1929 over van J.A. de Jong. Gedurende 35 jaar heeft Smit het brood in dit pand gebakken en verkocht, totdat hij vanwege zijn gezondheid gedwongen was ermee te stoppen en ook omdat zijn zonen geen heil zagen in het runnen van een bakkerij. In 1972 werd de bakkersoven voor het laatst gebruikt, waarna ook dit laatste tastbare onderdeel van de bakkerij gesloopt werd. De panden werden daarna alleen nog maar bewoond.

Molen en tarweakker

Maar gelukkig herinnert de sloot, links van de monumenten, met haar naam De tarweakker nog aan de tarwe- en broodgeschiedenis. Dat was trouwens ook de naam van de bakkerij. De uit hout gesneden deurkalf geeft weer een ander deel van de geschiedenis weer. Boven de ingang van de rechtervleugel zit een gesneden en gepolychromeerde bovendorpel met het jaartal 1685 en de afbeelding van een paltrokmolen.

In de oudste gevonden archiefgegevens over het huis hebben we de betekenis van de afbeelding kunnen achterhalen. De archiefgegevens gaan terug naar het vierde kwart van de 17e eeuw. In 1683 werd namelijk de paltrokmolen de Oranjeboom gebouwd op het erf en werd de windbrief uitgereikt aan Jacob IJsbrandsz. Zoet. Zoet trouwde in 1685 en ging wonen op dit adres. In het kalf van de voordeur liet hij het jaartal en een afbeelding van de molen opnemen. De houtzaagmolen heeft op het erf gestaan, totdat deze in 1700 werd verkocht en gedemonteerd. Deze werd vervolgens weer opgebouwd in Zaandam-West, waar zich in de 18e eeuw industriemolens en andere bedrijvigheid concentreerden. In 1777 werd de herplaatste windmolen De Oranjeboom gesloopt.

De paltrokmolen is als windmolen een zeldzaamheid in Nederland. De Nederlandse paltrokmolen is altijd een zaagmolen, dit in tegenstelling tot de Duitse. Zaagmolen de Otter in Amsterdam West is één van de vijf overgebleven paltrokmolens in Nederland. 


Versierde houten deurkalven komen vooral voor in de Zaanstreek.


Ook de schuine deur, hier de deur die toegang gaf tot de winkel, is zo’n Zaans verschijnsel. Er word gezegd dat dit afkomstig is uit de tijd van Napoleon toen er glasbelasting geheven werd. De zuinige Zaankanters bedachten een list om minder belasting te betalen door de deur schuin op de stoep te plaatsen. Voor ramen/deuren direct grenzend aan de straat moest namelijk (meer) belasting betaald worden.

Lokaal initiatief

Passender dan een bakkerij te laten terugkeren in de panden aan de J.J. Allanstraat  kan bijna niet, dachten de Westzaanse initiatiefnemers moeder en zoon Nel en Simon Douw, die Jongwijs oprichtten. Jongwijs moet een ’vrijplaats’ worden waar iedereen welkom is, Westzaners, omwonenden, passerende fietsers, wandelaars, lunchgasten en toeristen. "We denken niet in doelgroepen, maar in samenbrengen van oude tradities met ’nieuwe ideeën’; vaak van jonge mensen. Zo komen we bij de combinatie van ’jong’ en ’wijs’. Geweldig als je hier de tradities van een plattelandsdorp herkent, maar zelf ook met nieuwe indrukken naar huis gaat".

Er komt dus niet alleen een bakkerij in het pand, maar ook een lunchroom en B&B. De ruime groene tuin aan het water wordt ingericht als picknicktuin waarbij het bijgebouw als 24-uurskamer door een lokale begrafenisondernemer gebruikt wordt. Het begrip ’lokaal’ is essentieel in deze formule, de levensmiddelen komen onder andere van de Zuivelboerderij in Westzaan, koffie van Zuivere Koffie, waarvan de koffie gebrand wordt in het Justitieel Complex in Westzaan en bier van brouwerij ’t Uurtje in Zaandam. 

Bekijk het filmje van dit leuke initiatief:

Banketbakker Bas

De jonge banketbakker Bas (van Westrop) neemt het bakken voor zijn rekening, waarbij hij goed bewaard gebleven oude recepten en ingrediënten van vroeger gebruikt. Helaas is het nog niet zover, want eerst moet er een nieuwe fundering komen die de in hout en steen opgetrokken monumenten op hun plek houdt. Daarna worden de panden verder aangepakt en aangepast. Zo wordt de lunchroom bijvoorbeeld ingericht en afgetimmerd met historische elementen van de plaatselijke historische vereniging, wat mede mogelijk wordt gemaakt dankzij een bijdrage van onze Vrienden. Maar in de zomer van 2021 bent u van harte welkom!

Categorie: Algemeen nieuws