Skip to navigation | Ga naar menu

Ontdek de stad en krijg het vakantiegevoel in Amsterdam

3 juli 2020

Wandelend door Amsterdam krijgt u een vakantiegevoel door namen als Parys, De Twee Romeinen en gevelstenen met stralende zonnetjes. Het buitenland zult u in het geheel niet missen. Ontdek tropisch Amsterdam en kom bijvoorbeeld te weten waar het eerste reisbureau van Nederland begon. Ga met ons mee op vakantie in Mokum. 

1. Keizersgracht 543, hier was het eerste reisbureau van Nederland gevestigd
Wist u dat eind 19e eeuw op deze plek het eerste reisbureau van Nederland gevestigd was? Reizen was niet voor gewone mensen, want die hadden nog geen vakantiedagen. Maar ook voor de rijkeren was het niet zo eenvoudig. Er waren maar weinig auto’s, vliegen kon nog niet en zoveel spoor was er ook nog niet aangelegd.

J.(Jacob) P. Lissone, die hier in 1880 een winkel in exotische waren zoals druiven, ananassen, Chinese gember, pisang, asperges en ansjovis begon, startte zijn reisbureau per toeval. Omdat Jacob zulke goede buitenlandse contacten had, vroeg een klant hem voor zijn gezin een reisje naar Londen te organiseren. En zo begon Lissone in 1883 buitenlandse reizen te verkopen.


Van Keizersgracht 539-543 restte bij aankoop door Stadsherstel nog alleen de benedenverdiepingen. Het werd in 1984 gerestaureerd.

Op reis met de delicatessenhandelaar
Lissone heeft zijn pioniersrol volledig waargemaakt en een grote bijdrage geleverd aan de Nederlandse reiscultuur. Hij veranderde de manier van reizen, nam reizigers mee naar nieuwe en verdere bestemmingen. Het begon met reizen naar Frankrijk en Londen, maar later ook naar bijvoorbeeld Italië, Scandinavië, Amerika en Egypte. Het waren vooral notabelen en renteniers die met het bureau reisden. In reclame-uitingen gaf Lissone zelf te kennen dat ‘de meest achtenswaardige families’ op de passagierslijsten stonden. Wie het niet geloofde, kon de lijsten komen inzien op het reisbureau.

Maar ook zorgden ze er met de aangeboden gezelschapsreizen voor dat het voor vrouwen en ouderen gemakkelijker werd om op reis te gaan. Het was destijds voor vrouwen niet gebruikelijk dat zij alleen reisden. Een gezelschapsreis bood hen de gelegenheid toch iets van de wereld te zien.

Tegelijkertijd droeg het bureau in belangrijke mate bij aan het toerisme in Nederland. Zo zette Lissone in 1883 bijvoorbeeld groot in op de Wereldtentoonstelling in Amsterdam met trips vanuit het hele land naar de hoofdstad. De activiteiten werden ondergebracht in het speciaal opgerichte Vereeniging Nederlandsch Touristenbureau, een voorloper van de VVV. Spectaculair zijn de rondritten per (open) touringcar door Amsterdam.

 

2. Verhuizing naar een ander monument van Stadsherstel
In 1887 verhuizen ze naar Singel 159, nu ook een pand van Stadsherstel. Waar ze tot 1900 het enige Nederlandse reisbureau van enige betekenis bleven. In 1927 fuseerde Lissone met Lindeman tot Lissone-Lindeman, tot in de jaren ’70 een begrip in de Nederlandse reiswereld. Door fusies en overnames leeft het bedrijf van toen voort in het huidige TUI, het grootste reisbureau van Nederland. 

3. Stromarkt 9 met kruiden uit Venetië


Om iets van Italië te kunnen zien, hoefde je niet per se naar Italië af te reizen. Aan de Stromarkt 9, een pand dat Stadsherstel in 2006 restaureerde, is in de puibalk ’t WAPE van VENETIEN gesneden. Afgebeeld is de gevleugelde leeuw van Sint Marco met in zijn voorpoten een opengeslagen bijbel, waarin men op de pagina’s de initialen H.B. van Hendrik Beerenburg kan lezen. In dit pand had hij zijn geneeskundige praktijk. Later werd hier de Beerenburg likeur verkocht. Het houtsnijwerk zal een verwijzing zijn naar de lagunestad, sinds eeuwen werden hier oosterse kruiden naar het westen verhandeld. Vermoedelijk werd het kruidenmengsel samengesteld volgens oud familierecept.

Gevelstenen met bootjes
Het reizen naar Venetië gebeurde in de tijd van Hendrik Beerenburg met boten. Er waren veel Amsterdammers die te maken hadden met de scheepvaart en daarom een boot in hun gevel plaatsten. Stadsherstel heeft verschillende gevelstenen met een afbeelding van een boot waar u zomaar even van kan genieten. Zoals in....

4. Brouwersgracht 101, hoek Prinsengracht


De gevelsteen met de tekst 'T SMACK ZEYL' is hier na de restauratie in 1972 geplaatst. Het smakzeil (ook wel gaffelzeil) is de benaming van een vierhoekig zeil op bepaalde typen zeilschepen. De gevelsteen dateert uit de tweede helft van de 17e eeuw, maar over de herkomst is verder niets bekend. De steen werd op de veiling door een onbekende aangekocht en kwam later in de collectie van het Amsterdamse Bureau Monumentenzorg terecht. In 1972 kocht Stadsherstel de steen.

NB Het ‘achtje’ rechts boven de gevelsteen is een tangetje hetgeen betekent dat de gevelsteen herplaatst is. De Vrienden hebben bijgedragen aan de restauratie van de steen in juni 2018.

5. Kalkmarkt hoek binnenkant 51, zonder deze boot geen bier 
In de 17e eeuw werd dit schip hoofdzakelijk gebruikt om schoon water te leveren aan de Amsterdamse bierbrouwers. Het water in de grachten was zo vervuild dat het niet bruikbaar was. Het schip, een platbodem met een stop in de bodem, voer naar de Vecht en haalde daar de stop eruit. Zo kon de boot vollopen tot een decimeter onder de boord.

 

6. INDE BARCK 1626 in de Sint Nicolaasstraat 51


Dit bijzonder leuke woonstraatje met veel 17e-eeuwse monumentjes bereikt u als u vanaf de C&A Passage aan het Damrak doorloopt naar de Nieuwezijds Voorburgwal. Stadsherstel heeft er een groot aantal gerestaureerd: 50 t/m 90 en 49 t/m 75 (niet 61). Nummer 51 heeft een gevelsteen van een viermaster met opschrift: INDE BARCK 1626. In de 17e eeuw werd met bark meestal een kleine tweemaster voor de koopvaardij en visserij aangeduid en de benaming werd vanaf de 18e eeuw algemeen toegepast voor de grote koopvaardijschepen. In het pand woonde in 1601 Jan Jansz. Barckman, zoon van een schipper.

7. Naar tropisch Suriname
 


Nu u toch in de Sint Nicolaasstraat bent, kijk dan even op nummer 58 naar de gevelsteen ’T SERNAEMSE KOFFIVAT. Op dit adres woonde Gijsbert Rebel. Hij is pakker van beroep. Een pakker was iemand die goederen in vaten, kisten, balen etc. verpakte voor verzending. Het Surinaamse hout is heel hard en was blijkbaar uitermate geschikt om daar koffievaten van te maken.

8. Tegelbakkerij De Twee Romeinen leverde aan paleizen in Portugal
Soms is het ook niet duidelijk waarom een pand een bepaalde naam heeft. Zoals de wereldberoemde 18e-eeuwse tegelbakkerij van Willem van der Kloet aan de Prinsengracht 1075. De tegelbakkerij werd de Twee Romeinen genoemd. De Vrienden lieten deze naam weer terugzetten op het pand. Willem van der Kloet maakte prachtige tegeltableaus en leverde die bijvoorbeeld aan Portugal voor de kerk Madre de Deus, in 1707 voor het stadspaleis Palácio Galvão Mexia en 1707-1709 voor de kerk Nossa Senhora de Nazaré. Enkele tegeltableaus zijn te zien in het Museu Nacional do Azulejo in Lissabon.

9. Dan naar Parys, Oudezijds Voorburgwal 232


Dit pand staat vanouds bekend als ‘Parijs’, naar eigenaar Pieter Parijs die het huis in 1626 gekocht had en de gevelsteen liet aanbrengen. Omstreeks 1715 kreeg het pand zijn huidige voorgevel. In de rijk versierde top van de halsgevel liet de uit Frankrijk afkomstige familie Mamouchette hun alliantiewapen (Mamouchette en Van Heusden) plaatsen met een gebeeldhouwde kop erop. De gebeeldhouwde kop en de drie koppen in het alliantiewapen hebben opvallend grote neuzen. Sommige vermoeden dat dit een karikatuur is, gebaseerd op de Franse naam, Mamouchette, die ‘mijn snuit(er)’ zou betekenen. Stadsherstel restaureerde het pand in 1995, samen met de omliggende panden.

10. Het grootste wijnvat ter wereld ligt in Heidelberg


Vlakbij het pand Parys op nummer 224 vindt u deze gevelsteen. In 1997 kreeg Stadsherstel, ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum, van de gemeente Amsterdam deze steen aangeboden. De steen stelt een vat voor en komt van Kattengat 1. Het is een zogeheten Heidelbergs vat, een enorm houten vat dat in de kelder van het slot in Heidelberg ligt, het grootste wijnvat ter wereld, het kan 200.000 liter bevatten.

11. Ontdek de verschillen met het plaatsje Huis Duinen nu
En als u nog van plan bent om in Nederland richting de kust te gaan, zoek dan de verschillen tussen het plaatsje Huis Duinen, bij Den Helder, op de gevelsteen met het plaatsje nu. De gevelsteen werd geplaatst door meester-huistimmerman Jan Corneliszn Duyts. In 1670 koopt hij vier naast elkaar liggende kavels in de Kerkstraat (huidige nummers 402, 404, 406 en 408). Hij komt uit Den Helder. En dat verklaart waarom hij in 1672 vier huizen bouwde met gevelstenen die de omgeving weergeven waar hij vandaan kwam. Natuurlijk zorgden de Vrienden weer dat deze steen zijn kleur terugkreeg.


 

Hopelijk heeft u met de door ons gerestaureerde panden een beetje een vakantiegevoel gekregen. 
Wij wensen u een zonnige, fijne en gezonde zomer toe!

Categorie: Algemeen nieuws