Skip to navigation | Ga naar menu

Plannen voor behoud Gezellenhuis in Ouderkerk aan de Amstel

21 mei 2020

Omdat het exploiteren van gebouwen niet tot de kerntaken van de kerk en parochie behoort, verkeert het Gezellenhuis, een rijksmonument, helaas in een slechte conditie. Jarenlang wilde het niet lukken om te komen tot breed gedragen plannen. Daarom besloot gemeente Ouder-Amstel stappen te ondernemen, met als resultaat een mooie samenwerking. Lees meer over dit rooms-katholieke jeugdhonk uit 1903 en de plannen voor behoud.

Als je vanuit Amsterdam de Amstel volgt, kom je in een bocht in Ouderkerk aan de Amstel het rooms-katholiek ensemble tegen van de St. Urbanusparochie. Achter de Urbanuskerk van architect Pierre Cuypers komt een ander bezit van de parochie, het Gezellenhuis, in zicht. Het rijksmonument bestaat uit een houten verenigingszaal en een tweelaags voorhuis. De zaal kwam in 1902 tot stand naar ontwerp van P.J. Peeters en is in een ambachtelijk-traditionele stijl gebouwd. Het op rationalistische wijze uitgevoerde bakstenen beheerdershuis is er in 1921 voor gezet.


Foto links: Het portiek met dubbele opgeklampte toegangsdeur is voorzien van decoratief metselwerk. Boven de entree bevindt zich een tegeltableau met de tekst "GEZELLENHUIS". 

Foto rechts: Het voorhuis heeft een gebroken schilddak met rode tuiles du nord. De noklijn loopt evenwijdig aan de Amstel. Op de nokhoeken staan twee rode keramische pirons.

Om jongeren uit de kroeg te houden

Het Gezellenhuis werd in 1902 opgericht als onderdak voor de verenigingsactiviteiten van de jongelingenvereniging St. Aloysius. Dergelijke houten verenigingsgebouwen werden aan het begin van de twintigste eeuw vaker gebouwd. Aangezien er niet veel meer van zijn, is het belangrijk dit gebouw in stand te houden.

De toenmalige pastoor De Graaf en kapelaan Van der Loos waren toen bang dat jongeren te veel tijd in de kroeg zouden doorbrengen. De vereniging was bedoeld om deze gevaren het hoofd te bieden. In 1902 werden de statuten vastgesteld en werd opdracht gegeven voor de bouw. Vanwege de beperkte middelen werd gekozen voor een houten constructie met gestapelde droge turven als fundament. Deze methode werd vaker toegepast in poldergebieden.


Foto: Oorspronkelijk was het Gezellenhuis helemaal van hout en liep de lage zijbeuk aan de voorzijde door, met een puntdakje boven een bescheiden ingang. In 1921 is deze vervangen door de in steen opgetrokken beheerderswoning.

Toneel en kegelbaan

De grote zaal had 200 zitplaatsen, een toneel van 5,7 x 8 meter met kleedkamers aan weerszijden. Onder het toneel was een berging voor stoelen. De hoofdingang had een tochtportaal. Er waren verder een buffet, bestuurskamers en een bibliotheek. Over de lengte van de zaal was aan één kant een kegelbaan, die met grote schuiframen afgesloten kon worden. De beschildering was polychromisch en bood de mogelijkheid teksten aan te brengen. Jarenlang is er gespeeld en gefeest in dit pand. Het laatste evenement was in 2012. Daarna werd het pand, dat in steeds slechtere staat verkeerde, niet meer gebruikt.

Foto: De hoge zaal heeft aan weerszijden lagere zijbeuken. De zaal en de linkerzijbeuk bevatten lintvensters. Dat zijn een aantal vensters op een rij die samen een horizontale eenheid vormen. Er is veel verval. Er moet snel wat gebeuren.

Extreme maatregelen voor behoud van het rijksmonument

Jarenlang wilde het niet lukken om te komen tot breed gedragen plannen en werd het Gezellenhuis minimaal onderhouden. In 2018 werd door de gemeenteraad een motie ingediend. Daarin kreeg het college de opdracht naar mogelijkheden te zoeken om het Gezellenhuis te behoeden voor verder verval en te revitaliseren. Die mogelijkheid werd in juni 2019 onder andere gevonden in vestiging van de Wet voorkeursrecht gemeenten op het pand. Dit voorkeursrecht houdt in dat de eigenaar van het Gezellenhuis bij voorgenomen verkoop, het pand altijd eerst aan de gemeente moet aanbieden. De gemeente gaf ook aan de bestemming van het Gezellenhuis te willen wijzigen van maatschappelijk naar horeca/maatschappelijk.


Foto: De zaal en het podium

Bierbrouwen en weer theater

Het plan is dat na restauratie het Gezellenhuis verhuurd gaat worden aan Kek!. Deze ondernemer gaat hier niet alleen zelf gebrouwen bier verkopen, maar ook de mogelijkheid bieden voor een veel breder scala aan activiteiten: vergaderen, brunchen en culturele activiteiten, zoals theater, tentoonstellingen en lezingen. Daarnaast komt er een B&B in het woonhuis. Deze publiekstoegankelijke functie sluit mooi aan bij het oorspronkelijke gebruik en levert een bijdrage aan de levendigheid van de dorpskern. Hierdoor kunnen inwoners van Ouderkerk, de parochianen en bezoekers van Ouderkerk aan de Amstel weer genieten van dit historische gebouw waar velen mooie herinneringen aan hebben. Sommigen hebben er nog leren schaken of zongen er met hun koor. Met dit plan wordt een nieuwe bladzijde in de geschiedenisboeken geschreven.


Foto: Ondertekening van de intentieovereenkomst

“Het Gezellenhuis blijft behouden, wordt gerestaureerd en krijgt een nieuwe toekomst. Ouderkerkers en bezoekers van Ouderkerk aan de Amstel kunnen straks genieten van dit prachtige gebouw, mooie herinneringen ophalen of nieuwe herinneringen maken. En dat allemaal onder genot van een echt ‘Ouderke(r)ks’ drankje.
Dat we vandaag onze handtekening onder de intentieovereenkomst kunnen zetten, maakt van mij een tevreden wethouder maar vooral een gelukkig mens. Het ‘Gezellenhuisterras’  kan wat mij betreft niet snel genoeg open”, wethouder Marian van der Weele.

Zie hieronder een korte impressie van de ondertekening van de intentieovereenkomst:

Nu onderzoeken of het haalbaar is

Maar zover is het nu nog niet. We hopen dat de start van het haalbaarheidsonderzoek en de intentieovereenkomst, die wij met de gemeente hebben gesloten, straks resulteren in de aankoop en restauratie van dit belangrijke cultuurhistorische monument. Aan onze inzet zal het zeker niet liggen. Veel hangt af van de financiële haalbaarheid. Ervaring leert dat de constructie en bekleding van dit soort houten gebouwen vaak rotter is dan in eerste instantie gedacht wordt. We gaan het grondig onderzoeken. Ook gaan we op zoek naar fondsen, organisaties en particulieren die dit monument een warm hart toedragen. Zo kunnen we het Gezellenhuis behouden, herstellen en een nieuwe toekomst geven. 
Heeft u tips of wilt u bijdragen? Neem dan contact op met Stella van Heezik, hoofd Fondsenwerving Stadsherstel Amsterdam, 06-53434767 of .


Foto: Het Gezellenhuis, zou bij aankoop, het tweede Stadsherstel monument in Ouderkerk aan de Amstel worden. Maar sinds enige jaren zijn we al eigenaar van molen de Zwaan aan de Binnenweg

Bronnen:
Historische foto’s en historische informatie www.historischamstelland.nl
Monumentenbeschrijving Rijksdiens Cultureel Erfgoed
Foto’s Stadsherstel Amsterdam/Jan Reinier van der Vliet, 2020

Categorie: Algemeen nieuws